(Башы өткөн сандарда)

Акбар начарлагандан начарлай берди. Айкөл экөө жашаган үйгө камалды да калды. Тышкы дүйнө менен байланышын үзгөндөй, шыпты тиктеп жатканы жаткан. Көздөрү чарасына батып, үңүрөйүп да кетти, кийимдери өзүнө чак келбей шалбырайт. Эч кимди көргүсү келбей калды. Ал эч нерсе эмес эле, атүгүл эч ким менен сүйлөшкүсү келбей калды. Качандыр бир кезде элдин көзүнө тоодой көрүнгөн адам чүрүшкөн алмадай болуп калды.

Мариям бир жумада бир барып тамагын жасап, үйүн жыйнап, кирин жууп, дары-дармек жеткирип коюп кетет. Колунан башка эмне келмек, жүрөгү ооруп, аны мындай абалда көрүү тозок болуп бара жатты.

– Эмнеге?- деди бир жолу күйөөсүнүн көзүнө тике карап.

– Эмнени сурап жатасың?

– Сен баштан көп нерсе өткөрдүң, бир күндө бардык дүнүйө-мүлкүңдү жоготуп койгон учуруң болду. Бир жылда атаңды да, энеңди да жерге берген учуруң болду. Бирок эч биринде мындай начар абалга түшпөдүң. Жыгылган жериңден дароо турган адам элең. Эркиң жетчү. Сен бир тоо элең! Эмне болду сага? Сени ушунча эмне майтарды?

Акбар үн каткан жок. Айкөлдүн анын жашоосундагы ордун айтса, Мариямдын баары бир жүрөгү оорумак. Оозун таптап барып оюнан кайтты. Баары бүттү, эми айтканда эмне, айтпаганда эмне. Жөн эле аялынын жүрөгүн ооруткусу келбеди. Аны далыдан таптап койду, ыраазы болгондойбу, ырахмат айткандайбы, бир нерсе деп күңгүрөнүп койду. Анан бөлмөсүнө кирип кетти. Мариям бир топко турду да, сыртка жөнөдү.

– Дагы деле жарытып тамак ичпейт. Дарыларын деле ичпей жатыптыр. Минте берсе билбейм, эмне болот болду экен?-  деп кейип жатты Мариям. Ошол учурда уулу, кызы жана Эламан да бар эле. Фирмада иштер тескери кетип жатканын, экспортко жөнөтүлгөн товарлар кайтып келгенин, бир канча маселелер бар экенин айтканы келген Эламан. Бирок Мариямдын абалын көрүп унчуга албады.

– Догдурга алып барсак...

– Барбайм дейт. Билесиң го мүнөзүн, бир нерсени башына киргизип алса, көгөрүп тура берет.

– Эмне кыла алабыз?

– Издесекпи?

– Кимди?- деди Эламан.

– Айкөлдү.

Кызы менен уулу бири-бирин карап калышты.

– Чын эле баарыңар бир догдурга муктажсыңар! Атам эле эмес, апа, сен дагы псих болуп бара жатасың. Акылым жетпей калды силерге,- деди уулу жини келе.

– Апа, сен эмне жиндисиңби? Ал аялдын кеткенине кайра сүйүнбөйсүңбү? Жашообуздан чыгып кетти. Ырас болду. Башынан эле маалым болчу ал кыздын эмне каалаганы. Атамдын ден соолугу начарлады, мурункудай акчаны кечип жүрө албай калды. Өмүр бою акчалуу, ден соолугу чың эркек болот деп ойлосо керек. Андай болбой калды. Ошондуктан дароо качты. Келемиштер чөгүп бараткан кемеден биринчи качарын билбейсиңерби? Качты ал дагы! Туура болду, атам бир аз убакыт өткөндөн кийин өзүнө келет. Эмнеге жоголуп кеткен ал кызды издешибиз керек?

– Ал аял атаңдын акчасына кызыкса көп нерсе алмак. Чыпалагына жип оробой эле кетти, ал тургай сатып берген алтындарын да таштап кетиптир,- деди Мариям ойлуу.

– Демек, атамдан кыйын же бай бирөөнү тапты. Ошондой сулуу жүзү менен анын капканына илине тургандар кезекте турса керек. Булар өзү ошондойлордон коллекция жасашат.

– Наргиза!- деди апасы ага кыйкыра.

– Сен эмне эле аны коргоп калгансың? Сенин да башыңды айлантып алдыбы? Бул кандай сыйкырчы неме, ия?- деди кыжырланган Наргиза.

– Апаңа үнүңдү көтөрбөй сүйлө!- деди Эламан чыдабай кетип.

– А сен кайдан чыккан баатырсың? Келгениңе канча болду, колуңдан эч нерсе келбей жүргөнүң жүргөн. Дагы мага акыл айтып коёт. Сени атам кайсы чуңкурдан таап келди, билбейм. Жайнаган адистери турганда,- деди Наргиза ого бетер текеберлене.

– Колумдан келгенин кылып жатам. Мен да сыйкырчы эмесмин, көптөн берки маселелер бар экен. Эч ким көңүл бурбаптыр. Өндүрүштө андай кылууга болбойт. Атаң мага ишенген үчүн ордуна койду.

– Сендейлерге ишенбеш керек өзү! Атам да жинди экен, сендейлерге ишенип бизнесин тапшырган,- деди токтоп калбаган кызы. Атасындай кишини  сенсиреп сүйлөп жатканына жини келсе да Эламан унчукпады.

– Токтот, Наргиза!- деп кыйкырып жиберди Мариям. Белек ордунан тура калды.

– Апа, Наргиза туура айтат. Баарыңар жинди болуп калдыңар, өзү кеткен Айкөлдү издейм дегениңиз кандай?

– Өзүнө ишенбейт да аял катары, ошондон улам...

Наргиза апасына мыскылдай карады. Сабырдуу деген Мариямдын да ачуусу чегине жетип калган эле. Кызын керилип туруп жаакка бир чапты. Мындайды күтпөгөн кызы жерге жыгылды.

– Сен менин өзүмө ишенер-ишенбесимди аныктай турган болуп калдыңбы?- деди Мариям ачуулуу. Кызы менен уулу дагы бир топ ачуу сөздөрдү айтышты да, ээрчишип чыгып кетишти. Мариям оор үшкүрдү. Эламан эмне дээрин билбей калды.

– Кечирип кой, сени үй-бүлөлүк драманын күбөсү кылганыбыз үчүн. Мындай нерселерди көрүү сага оор болуш керек.

– Жок, кеп анда эмес. Эмнеге булардын сага мынчалык жини келип жатат? Бул окуяда эч күнөөсү жок жан сенсиң. Бирок баары келип эле сенден ачуусун чыгарып, каарын төгүп жатат.

– Аялдын тагдыры ошол эмеспи, башынан баштап аял жоопкер. Кийин эне болгонуңда деле ошол. Мен кайсы жерден жаңылыштык кылдым, билбейм. Өмүр бою Акбар үчүн, балдарыбыз үчүн деп жанталаштым. Ушулар жесин, ушулар кийсин, ушулардын көңүлү ачык болсун дедим. Жыйынтыгында мен жаман болуп чыга келдим. Күйөөмдүн башканы сүйүп калганы менин жамандыгымдан, балдардын баш бербей, өзүмчүл болуп калганы менин айымдан. Айланып келип эле мен күнөөлүүмүн. Бирок мен да аялмын, адаммын! Чарчадым, ушуга чейин чогултуп, жипке тизип келаткан берметтерим үзүлүп түшүп, биринен сала бири жоголуп бараткандай. А мен айласызмын. Кимди ойлоп, кимге санаа тартарымды билбей калдым.

– Эң биринчи өзүңдү ойло,- деди Эламан.

– Эмне каалайсың, кыялың эмне, эмне кылгың келип жатат? Сен мына ушуларды ойло. Сен баары үчүн жашоого милдеттүү эмессиң. Өзүң үчүн жашоого, өзүңдү бактылуу кылууга милдеттүүсүң.

– Менби? Мен өзүмчө бир жан экенимди да эстен чыгарып жашаптырмын. Акбарга, анын балдарына сиңип кетиптирмин. Бирок алар менден баш тартканда гана мен бар экенимди байкадым. Жашоо кызык, ээ? Эгерде ушул окуялар болбогондо мен, балким, бар экенимди, эмне каалайм же каалабайм билбей эле жашоодон өтүп кетмек окшойм. Ошол үчүн кандай иш болсо да адамдар үчүн жакшылык болсун деп коюшат бейм. Болбосо Айкөл Акбардын жашоосуна келгенде эң жаны ооруган мен элем. Азыр экөөнө боорум ооруган да менмин. Таң калычтуу...

– Айкөл деген кандай кыз? Акбар бир аз айтты...

– Башында жек көрдүм аны, өлтүрүп койгондон кайра тартпас элем ошол кездерде... Кийин аны жакындан билгенде кызыктай бир сезимде калдым. Кызым менен тең кызга атаандаштык кылганым үчүн уялдым. Тагдырына боорум ооруду, аны түшүнгөнгө аракет кылдым. Акыры Акбарды сүйүп турса да, ага жакшы болсун деп андан баш тартканына акылы жеткенине суктандым. Мен канча жашка чыксам да андай кадамга бара албадым. Аялдык кадыр-баркымдын тебеленгенине кайыл болуп, Акбардын аркасынан чуркадым. Ал болсо күйөөмдүн жашоосунда изин калтырды да, чыгып кетти. Күчтүүлүк бул эмей эмне? Баа бердим, суктандым, Акбар эмнеге ага ашык болгонун түшүндүм.

– Менимче, сен андан да күчтүү аялсың! Болгону өзүң байкабайсың, акылыңды, бийиктигиңди, айкөлдүгүңдү билбейсиң. Сен кол жеткис бир...

Эламан ушул жерден токтоп калды, кызууланып кеткенин сезип ыңгайсыз боло түштү. Ал эми анын ыңгайсыз абалын Мариям сезе койду. Башка сөзгө алаксытып кетти. Бир аз сүйлөшүп отургандан кийин Эламан кетти. Мариям ичиндегисин бир адамга айтып алганына жеңилдей түштү. Бир күн өткөндөн кийин Эламан аны киного чакырды.

– Менби? Киногобу?

– Ооба, кечке эле үйдө санаа тартып отура бергенде эмне? Бир аз өзүңө келесиң.

– Эл көрсө...- деп тартынып жатты дагы деле Мариям.

– Эл көрсө аяшымсың да,- деген болду Эламан. 

(Уландысы кийинки санда)