Эмгек миграциясындагы чыгымдар жана пайда: Мигранттар кантип эки өлкөнүн экономикасын колдойт?

Эмгек миграциясы Кыргызстан менен Орусиянын ортосундагы экономикалык жана социалдык кызматташтыктын негизги багыттарынын бири болуп саналат. Он жылдар бою калыптанган миграциялык байланыштар эки өлкөнүн экономикасына олуттуу салым кошуп, миллиондогон адамдардын жашоо шартын жакшыртууга жардам берип келет. Бүгүнкү күндө эмгек миграциясы Кыргызстан үчүн да, Орусия үчүн да стратегиялык мааниге ээ көрүнүш катары бааланууда.

Кыргызстан үчүн экономикалык пайда: акча которуулар жана социалдык туруктуулук

Расмий жана эл аралык уюмдардын маалыматтарына ылайык, жыл сайын 600–800 миңге жакын кыргызстандык чет өлкөлөрдө иштейт, алардын басымдуу бөлүгү Орусияда эмгектенет. Орусиядан Кыргызстанга жөнөтүлгөн акча которуулар өлкө экономикасынын эң ири тышкы киреше булактарынын бири болуп саналат.

Акыркы жылдары мигранттардын акча которуусу жылына 2,5–3 миллиард долларына жетип, айрым жылдары Кыргызстандын ички дүң продукциясынын 30 пайызга жакынын түзгөн. Бул көрсөткүч Кыргызстанды дүйнөдөгү акча которууларга эң көз каранды өлкөлөрдүн катарына кошот.

Бул каражаттар:

• жүз миңдеген үй-бүлөлөрдүн негизги киреше булагы болуп,
• жакырчылыктын деңгээлин төмөндөтүүгө,
• керектөө рыногун жандандырууга,
• балдардын билим алуусуна жана саламаттык сактоого жеткиликтүүлүктү жогорулатууга өбөлгө түзөт.

Эксперттердин баамында, эмгек миграциясы болбосо, Кыргызстандагы социалдык жүк бир кыйла оорломок. Мигранттардын кирешеси региондордогу экономикалык активдүүлүктү сактоодо да маанилүү роль ойнойт.

Акыркы жылдардагы эсептөөлөр Орусиядан келген акча которуулар Кыргызстан экономикасы үчүн стратегиялык мааниге ээ экенин айкын көрсөтүүдө. Маселен, 2021-жылы мигранттар жөнөткөн каражаттар 178 миллиард сомго жакын болуп, ички дүң продукциянын дээрлик төрттөн бир бөлүгүн түзгөн. 2022-жылы тышкы факторлордон улам убактылуу төмөндөө байкалганы менен, 2023–2024-жылдары которуулар кайрадан өсүп, 240 миллиард сомдон ашты. Бул каражаттар ички керектөөнү колдоп, соода-сатыктын, кызмат көрсөтүү секторунун жана аймактык экономиканын жанданышына өбөлгө түздү. Эксперттик божомолдорго ылайык, 2025-жылы Орусиядан келген акча которуулар 260–275 миллиард сомго жетиши мүмкүн. Бул эмгек миграциясы Кыргызстан үчүн социалдык туруктуулукту сактоочу жана экономикалык өсүштү колдоочу негизги фактор бойдон кала берерин тастыктайт.

2021 | ███████████████ | 178 млрд сом

2022 | █████████████ | 151 млрд сом

2023 | ██████████████████ | 214 млрд сом

2024 | ████████████████████ | 245 млрд сом

2025 | █████████████████████ | 265 млрд сом (божомол)

Бул сумма Кыргызстандын ИДПсынын ≈15–23 пайызы аралыгында түзүлөт жана ички керектөөнү колдоого, социалдык туруктуулукту сактоого жана региондордо экономикалык активдүүлүктү жандандырууга чоң салым кошот.

Кайтып келген мигранттар — адамдык капиталдын булагы

Эмгек миграциясынын дагы бир оң жагы — тажрыйбанын жана кесиптик көндүмдөрдүн топтолушу. Орусияда иштеп жүргөн кыргызстандыктар курулуш, тейлөө, соода, логистика жана өндүрүш тармактарында заманбап ыкмаларды өздөштүрүп, мекенине кайтып келгенде бул билимди колдонууга мүмкүнчүлүк алышат.

Акыркы жылдары Кыргызстанда ачылып жаткан чакан бизнес субъекттеринин олуттуу бөлүгү мурда миграцияда жүргөн жарандардын эсебинен түзүлүүдө. Бул ишкерлер экономиканын ички потенциалын кеңейтүүгө жана жаңы жумуш орундарын түзүүгө салым кошууда.

Мисалга алсак, ошол эле суши жасаган ресторандар, щвея жана башкалар.

Орусия экономикасы үчүн мигранттардын салымы

Орусия үчүн эмгек мигранттары, анын ичинде кыргызстандыктар, эмгек рыногунун маанилүү бөлүгү болуп эсептелет. Расмий маалыматтарга ылайык, Орусияда чет өлкөлүк жумушчулар экономиканын 5–7 пайызга чейинки эмгек ресурстарын түзөт.

Кыргызстандык мигранттар негизинен:

• курулушта,
• турак жай-коммуналдык чарбада,
• соода жана тейлөө тармагында,
• транспорт жана логистикада,
• айыл чарбасында иштешет.

Бул тармактарда жергиликтүү жумушчу күчү жетишсиз болгондуктан, мигранттар экономиканын үзгүлтүксүз иштешин камсыз кылат. Алардын эмгеги инфраструктуралык долбоорлордун ишке ашышына, шаарлардын өнүгүшүнө жана кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүү болушуна түздөн-түз таасир этет.

Мындан тышкары, эмгек мигранттары Орусия бюджетине да олуттуу салым кошот. Алар патенттерди, салыктарды жана башка төлөмдөрдү төлөө аркылуу жылына миллиарддаган рубль киреше алып келишет.

Евразиялык экономикалык биримдиктин ролу

Кыргызстандын Евразиялык экономикалык биримдикке мүчө болушу эмгек мигранттары үчүн бир топ артыкчылыктарды жаратты. Кыргызстандын жарандары Россияда:

• патентсиз иштөөгө,
• социалдык камсыздандырууга,
• эмгек келишимдери аркылуу расмий иштөөгө мүмкүнчүлүк алышты.

Бул шарттар мигранттардын укуктарын коргоону күчөтүп, алардын экономикалык активдүүлүгүн арттырды. Натыйжада Кыргызстанга жөнөтүлгөн акча которуулар да туруктуу өсүүдө.

Эмгек миграциясы — өз ара пайдалуу процесс

Адистердин пикиринде, эмгек миграциясы Кыргызстан менен Орусия үчүн утуш моделине айланды.

Кыргызстан үчүн бул:

• социалдык туруктуулук,
• тышкы кирешелер,
• адамдык капиталдын өсүшү болсо,

Орусия үчүн:

• эмгек рыногундагы тартыштыкты жоюу,
• экономикалык өсүштү сактоо,
• демографиялык көйгөйлөрдү жумшартуу болуп саналат.

Кыргызстан менен Орусиянын ортосундагы эмгек миграциясы бүгүнкү күндө эки өлкөнүн экономикасын байланыштырган маанилүү фактор болуп калды. Цифралар көрсөткөндөй, мигранттардын эмгеги жана кирешеси Кыргызстан үчүн да, Орусияүчүн да олуттуу пайда алып келүүдө. Туура жана узак мөөнөттүү миграциялык саясат жүргүзүлгөн шартта, эмгек миграциясы эки мамлекеттин туруктуу өнүгүүсүнө кызмат кылууну улантат.